Week 8 · Fase 3: Bouwen STRETCH

Van spreadsheet naar visueel verhaal

Een grafiek die data toont ≠ een grafiek die een verhaal vertelt. Zie het verschil.

Tijd
20 min
Level
Level 4 🔥🔥🔥🔥
Minuten
18min
Stappen
4
Slides
3
  • Edit with Copilot in Excel
  • Copilot in PowerPoint
Wat je leert

Claim eerst, dan de keten

Op niveau 4 verandert de rolverdeling tussen jou en Copilot: niet meer jij maakt de grafieken en Copilot helpt met formules, maar jij regisseert de boodschap en Copilot maakt de grafieken. Dat vraagt een omgekeerde volgorde: eerst de claim formuleren, dan de data-cut kiezen, dan Edit with Copilot in Excel de zuivere dataset laten bouwen, dan zelf het chart-type kiezen, dan in PowerPoint op narratief opzetten.

De default-volgorde (eerst data, dan grafiek, dan verhaal) leidt tot presentaties die drie grafieken zijn. De claim-eerst-volgorde leidt tot presentaties die een conclusie dragen. Dat is de kern van de L4-sprong voor dit werkpatroon.

In deze les bouw je de keten stap voor stap op: claim in een volzin, Edit with Copilot in Excel briefen op de claim-ondersteunende dataset met normalisatie-check, chart-type zelf kiezen op basis van de claim, en Copilot in PowerPoint briefen op narratief in drie slides. Je ziet per stap wat jij beslist en wat Copilot uitvoert.

Nog nooit Edit with Copilot in Excel gebruikt? Open een Excel-werkboek, klik op Copilot in het lint of via de welcome message 'Let's edit together'. Edit with Copilot is de nieuwe naam voor wat eerst Agent Mode heette (rebrand maart 2026, GA op Windows, Web en Mac).

Bouw-het-op

De lagen

Elke laag voegt één element toe. Lees ze in volgorde; je ziet wat elke laag apart toevoegt aan wat Copilot teruggeeft.

Stap 2 : Edit with Copilot in Excel briefen op claim-ondersteunende dataset 
Ik ga een presentatie maken met deze claim: [claim in volzin]. Bouw een nieuwe tabel in dit werkboek die deze claim visueel ondersteunt. De tabel moet bevatten: [benoem kolommen en aggregatie]. Check de dataset op outliers boven twee standaarddeviaties, op ontbrekende categorieen, en op inconsistente tijdsreeksen. Suggereer welke normalisaties nodig zijn voor een eerlijke vergelijking, maar pas ze niet automatisch toe; markeer welke ik handmatig moet valideren.
Waarom werkt dit

Deze prompt splitst de dataset-bouw-stap van de grafiek-keuze, wat essentieel is voor L4-regie: jij kiest het chart-type, Copilot levert de zuivere dataset. De normalisatie-check is expliciet maar niet auto-apply, zodat jij controle houdt over wat er verandert aan de data.

Stap 4 : Copilot in PowerPoint briefen op narratief 
Maak een drie-slide-presentatie vanuit dit Excel-bestand [reference]. Structuur: slide 1 heeft als titel mijn claim in volzin ([claim]), met daaronder de kern-grafiek gebaseerd op de tabel [tabelnaam]. Slide 2 heeft als titel de implicatie voor de klant in volzin ([implicatie]), met twee supporting bullets. Slide 3 heeft als titel de volgende stap in vraagvorm ([vraag]), met drie opties als genummerde lijst. Gebruik ons huisstijl-template [reference]. Voeg geen extra slides toe voor context of inleiding.
Waarom werkt dit

De prompt dwingt narratief-structuur (claim-implicatie-vraag) op drie slides, wat de default-volgorde van Copilot (inhoudsopgave-details-conclusie) vervangt. Volzinnen als slide-titels zijn een L4-techniek: ze maken de slide zelfstandig leesbaar voor de afwezigen.

CLAIM-EERST BOUWEN

Jouw eerste claim-gedreven presentatie

Eigen dataset · 18 minuten · van volzin-claim naar drie slides

Pak een dataset die je deze maand toch moet visualiseren. Formuleer de hoofdclaim in een volzin. Voer stap 2 tot en met 4 uit: Excel-dataset bouwen met Copilot-check op normalisatie, grafiektype zelf kiezen op basis van claim, PowerPoint in drie slides narratief briefen. Meet totale tijd en vergelijk met je normale werkproces.

Werkblad 4 stappen
  1. Claim Stap 1 van 4

    Formuleer de hoofdclaim in een volzin

    Schrijf de claim op voordat je Excel opent. Niet 'ik laat portfolio-performance zien' maar een volzin die klopt als slide-titel: 'klanten die product X kochten hadden dertig procent minder volatiliteit'. De claim bepaalt welke data-cut je nodig hebt en welk grafiektype de claim visueel draagt.
  2. Dataset Stap 2 van 4

    Briefen op claim-ondersteunende dataset

    Open Edit with Copilot in Excel. Plak de stap-2-prompt met je eigen claim en kolom-specificatie. Wacht op de nieuwe tabel. Review de normalisatie-suggesties: pas ze niet automatisch toe. Markeer welke je handmatig wilt valideren.
  3. Grafiek Stap 3 van 4

    Kies zelf het chart-type op basis van de claim

    Kijk naar de claim: stuurt ze op vergelijking (scatter-plot, dot-plot), op aandeel (stacked bar), op trend (line), op rangschikking (sorted bar)? Kies jij het chart-type. Laat Copilot hem aanmaken op de zuivere dataset uit stap 2. Vergelijk met wat Copilot default had voorgesteld.
  4. Presentatie Stap 4 van 4

    PowerPoint briefen op narratief in drie slides

    Open Copilot in PowerPoint. Reference het Excel-bestand. Plak de stap-4-prompt met je eigen claim, implicatie en volgende-stap-vraag. Check het resultaat: zijn alle drie de slide-titels volzinnen die zelfstandig leesbaar zijn?

Hint: Als je de claim niet in een volzin krijgt, weet je nog niet wat je wil vertellen. Gebruik dan de vraag: 'wat zou de lezer anders doen na deze presentatie?'. Het antwoord op die vraag is de claim.

Op dezelfde dataset uit oefening 1: laat Copilot in Excel de default-grafiek voorstellen zonder context over de claim. Vergelijk met de grafiek die je zelf koos in oefening 1.

Werkblad 2 stappen
  1. Default Stap 1 van 2

    Vraag Copilot om een grafiek zonder context

    Typ in Copilot: 'Maak een grafiek van deze dataset'. Geen claim, geen instructie over chart-type. Noteer welk chart-type Copilot voorstelt en welke assen hij kiest.
  2. Vergelijk Stap 2 van 2

    Leg beide grafieken naast elkaar

    Open beide grafieken in split-screen of naast elkaar. Stel per grafiek de vraag: leest een lezer die de claim niet kent hieruit af wat de claim is? Noteer: welke grafiek is sturend, welke is neutraal, welke is verwarrender dan de ruwe tabel?

Copilot stelt meestal een pie-chart of stacked-bar voor bij categorische data, en een line-chart bij tijdsreeksen. Die zijn neutraal maar niet sturend. Scatter-plots, dot-plots en waterfall-charts sturen vaker richting een claim. Pas door ze naast elkaar te zien, merk je hoe groot het verschil is.

Hint: Copilot stelt meestal een pie-chart of stacked-bar voor bij categorische data, en een line-chart bij tijdsreeksen. Die zijn neutraal maar niet sturend. Scatter-plots, dot-plots en waterfall-charts sturen vaker richting een claim.

Discovery · Oefening 02

Wat isoleer je?

Variabele: volgorde

Draai de oefening eerst met de standaardwaarde. Wijzig dan alleen deze variabele en draai opnieuw. Leg beide outputs naast elkaar; benoem de delta in één zin.

Jouw principe
De volgorde claim-cut-grafiek-slide is omgekeerd aan de default-werkwijze (data-grafiek-slide-titel). Deelnemers die claim-eerst werken produceren presentaties met drie tot vier keer minder slides en duidelijker conclusies.
Zie het verschil

Dezelfde taak, twee prompts

Dezelfde taak. Eén keer de default-werkwijze, eén keer de claim-eerst-keten. Klik op Toon claim-eerst om het verschil te zien.

Default-werkwijze (data → grafiek → titel)
Je opent Excel, maakt een pivot-tabel op de transactie-data, laat Copilot een grafiek voorstellen, neemt de default pie-chart over, exporteert naar PowerPoint en schrijft achteraf een slide-titel die de grafiek samenvat.
Wat je krijgt Drie losse grafieken op drie slides. Slide-titels zijn categorie-labels: Resultaten Q2, Overzicht per product, Analyse klanttypes. Het management vraagt: maar wat is de conclusie? Je moet ter plekke uitleggen wat de data betekent. De presentatie draagt het verhaal niet zelf.
Claim-eerst-keten (claim → cut → grafiek → slide)
Je formuleert eerst: klanten die product X kochten hadden dertig procent minder volatiliteit. Je brieft Edit with Copilot in Excel om de vergelijking-dataset te bouwen en een normalisatie-check te draaien. Je kiest een scatter-plot. Je brieft Copilot in PowerPoint op drie slides: claim als volzin-titel, implicatie als volzin-titel, volgende stap als vraag.
Wat je krijgt Slide 1: Klanten die product X kochten hadden dertig procent minder volatiliteit; de scatter-plot ondersteunt de titel direct.

Slide 2: Voor nieuwe klanten is product X een stabiliteitshefboom, geen add-on; twee supporting bullets met cijfers.

Slide 3: Welke klanten benaderen we als eerste? Drie opties als genummerde lijst. Het management heeft een besluit, geen vraag.

Dezelfde data. Claim-eerst-volgorde levert een presentatie die het verhaal zelf draagt: je hoeft het ter plekke niet meer uit te leggen.

Tips

Tips die het verschil maken

Probeer: formuleer de claim als slide-titel vóór je Excel opent. Een slide-titel die een volzin is ('klanten die product X kochten hadden dertig procent minder volatiliteit') dwingt je de claim scherp te hebben. Als de titel niet als volzin werkt, weet je nog niet wat je wil vertellen. Die check kost tien seconden en spaart een hertekening-ronde.

Probeer: vraag Edit with Copilot in Excel om de dataset, niet om de grafiek. Prompt: 'Bouw een nieuwe tabel die mijn claim ondersteunt', niet 'maak een grafiek'. De dataset-stap en de grafiek-stap zijn aparte beslissingen. Copilot levert de zuivere data, jij kiest de visualisatie. Die scheiding houdt jou in de regie.

Probeer: reference tot vijf bestanden tegelijk in Copilot in PowerPoint. Sinds juli 2025 kan Copilot in PowerPoint tot vijf reference-files verwerken. Gebruik dat om de klant-context (@klantdossier.docx) en methodiek-beschrijving mee te geven in dezelfde prompt. De narratief-structuur wordt sterker als Copilot de achtergrond kent.

Probeer: volzinnen als slide-titels als kwaliteitscheck. Stuur de deck naar een collega met de vraag: 'kun je de drie slide-titels hardop lezen en begrijpen wat het besluit is zonder de grafieken te bekijken?' Ja? De narratief werkt. Nee? Herschrijf de titels eerst. Dan pas de grafieken.

Waarom dit werkt

Waarom de volgorde alles bepaalt

De default-volgorde (data → grafiek → slide-titel) levert presentaties die data tonen. De claim-eerst-volgorde levert presentaties die een conclusie dragen. Het verschil zit niet in de tools maar in de volgorde van beslissingen.

  • Claim niet in een volzin geformuleerd Data-cut en chart-type worden op gevoel gekozen; grafiek kan elke kant op uitgelegd worden; management vraagt ter plekke om de conclusie
  • Copilot default chart-type geaccepteerd Grafiek is data-gedreven (kies op basis van datatypes), niet boodschap-gedreven (kies op basis van claim); de claim is niet aflezbaar zonder uitleg
  • PowerPoint gebrieft op 'maak een deck' in plaats van op narratief Inhoudsopgave-details-conclusie-structuur in plaats van claim-implicatie-vraag; slides zijn los van elkaar leesbaar maar dragen geen verhaal
  • Normalisatie-check overgeslagen Outliers domineren, categorieën ontbreken, tijdsreeksen niet genormaliseerd; grafiek toont een technisch-correct maar misleidend beeld

Vier stappen in de juiste volgorde kosten twintig minuten. De verkeerde volgorde kost twintig minuten plus een herstelronde plus een vraag-en-antwoord-moment na de presentatie.

Een grafiek is een claim in visuele vorm. Als je niet weet welke claim je wilt maken, kan geen grafiek je daar doorheen slepen.
Let op

Wat vaak misgaat

Morgen anders

Volgende datapresentatie: claim eerst in een volzin, dan Excel openen

Morgen of deze week ligt een rapportage-taak voor je klaar. In plaats van Excel openen en grafieken maken:

  1. Schrijf de hoofdclaim in een volzin op voordat je Excel opent.
  2. Kies het grafiektype op basis van wat de claim visueel vraagt, niet op basis van de Copilot-default.
  3. Brief Edit with Copilot in Excel op de claim-ondersteunende dataset met normalisatie-check.
  4. Brief Copilot in PowerPoint op drie slides met de claim-implicatie-vraag-structuur.

Sla de twee prompts op in je prompt-bibliotheek. Volgende keer vul je alleen de vierkante haken in; de structuur staat.

Check jezelf
Kernboodschap

Claim eerst in een volzin, dan de data-cut, dan Edit with Copilot in Excel voor de zuivere dataset, dan zelf het chart-type dat de claim draagt, dan Copilot in PowerPoint op narratief.

Volgende les
MW-35: Je eerste kennisbank-agent: SharePoint bevraagbaar maken
Een kennisbank die niemand raadpleegt is een archief. Een agent bovenop SharePoint maakt die kennis opvraagbaar: in de taal van de vraag, niet in de structuur van de map.
Inleveren

Lever je werk in

Kies wat je wil inleveren voor MW-34.

Rubric
Output
Reflectie
Morgen
Rubric

Werkt het bij jou?

Drie korte vragen op je eigen output.